W Unii Europejskiej rozpoczął się proces przeprowadzania zmian w programach rozwoju obszarów wiejskich w państwach członkowskich w odpowiedzi na przyjęte w nieodległym czasie 2 dokumenty: wynik przeglądu unijnej polityki rolnej – tzw. Health Check oraz plan odnowy gospodarki. Przewidziane zostały w nich dodatkowe środki, które udostępnione zostaną poszczególnym krajom na wsparcie rozwoju obszarów wiejskich poprzez realizację priorytetów związanych z wyzwaniami stojącymi przed obszarami wiejskimi czy rozwojem infrastruktury szerokopasmowego Internetu.

W ramach zatwierdzonych zmian, środki zostaną przeznaczone na wspieranie działań związanych z ochroną różnorodności biologicznej czy przeciwdziałaniu zmianom klimatu. Innym obszarem priorytetowym będzie również sektor mleczarski i jego restrukturyzacja, dodany jako wyzwanie podczas ubiegłorocznego przeglądu WPR. W ujęciu ogólnym jednak udział środków na ten cel będzie widocznie mniejszy niż w przypadku pozostałych obszarów priorytetowych. Na realizację wymienionych priorytetów w całej Wspólnocie dostępnych będzie ponad 1 mld EUR pochodzących z planu odnowy gospodarki oraz przeszło 3 mld EUR, o których podjęto decyzję podczas przeglądu Health Check w listopadzie ub. roku. Cała pula środków obejmuje 3,4 mld EUR zapewnionych w wyniku przeglądu Health Check – do wydania do 2013 w ramach jednego bądź kilku priorytetów oraz 1 mld EUR w ramach programu odbudowy gospodarki z przeznaczeniem na utworzenie bądź ulepszenie dostępu do szerokopasmowego Internetu na obszarach wiejskich, a także na priorytety wyróżnione jako nowe wyzwania dla II drugiego filara WPR.

Do pierwszych państw/regionów, które przedstawiły planowany rozdział środków między poszczególne obszary priorytetowe (rozpatrywane były podczas spotkania Komitetu ds. Rozwoju
Obszarów Wiejskich w październiku br.) należały: Austria, Cypr, Finlandia, Włochy (Sardynia, Toskania), Wlk. Brytania (Irlandia Północna). Rozdysponowanie dostępnych środków różni się w poszczególnych państwach lub regionach, co według Komisji Europejskiej, jest pochodną ich aktualnych potrzeb oraz sytuacji gospodarczej. Należy zaznaczyć, że państwa mają swobodę w decydowaniu, na jakie konkretne potrzeby przeznaczą fundusze (w ramach grupy priorytetów określanych jako nowe wyzwania) oraz jaki będzie udział całkowitej sumy środków na poszczególne cele, z zastrzeżeniem, że środki na Internet na obszarach wiejskich mogą pochodzić jedynie z planu odnowy gospodarki w Unii Europejskiej.

Zaprezentowane plany obejmują ok. 2% przyznanych środków w całej Unii Europejskiej. W Austrii najwięcej środków w ramach dodatkowych funduszy zostało przeznaczonych restrukturyzację sektora mleczarskiego (40%), następnie w równych częściach na ochronę różnorodności biologicznej oraz łagodzenie zmian klimatycznych. Cypr gros środków zamierza skierować ma ochronę bioróżnorodności, znaczącą pulę przeznaczając również na rozwój Internetu na obszarach wiejskich. W Finlandii podział był bardziej równomierny między poszczególne priorytety, z wyłączeniem zarządzania zasobami wód, które to działania planuje się objąć największym wsparciem. W dwóch włoskich regionach – Sardynii oraz Toskanii podział środków był zróżnicowany z naciskiem na zagadnienia związane z zarządzaniem gospodarką wodną. W Irlandii Północnej zamierza się, korzystając z dodatkowego wsparcia, przede wszystkim w większym
stopniu chronić bioróżnorodność. Największy udział środków z przyznanej puli krajowej na rozwój szerokopasmowego Internetu na obszarach wiejskich, został przewidziany na Cyprze.

Podsumowując rozdział środków w kilku przedstawionych planach, można stwierdzić, że największą część (36%) z udostępnionych dla państw członkowskich funduszy, przeznaczono na ochronę różnorodności biologicznej. Kolejnym wyzwaniem, z którym łączono istotne finansowanie, były przedsięwzięcia mające na celu zarządzanie zasobami wód (23%) oraz restrukturyzację sektora mleczarskiego (15%). Pozostała ilość środków została podzielona niemal w równym stopniu między działania służące rozwojowi szerokopasmowego Internetu na obszarach wiejskich (10%), związane ze zmianami klimatu (10%) oraz odnawialnymi źródłami energii (6%).

Ze względu na fakt, że są to mechanizmy elastyczne (państwa członkowskie same decydują jakim wyzwaniom dadzą pierwszeństwo i na jakie potrzeby przeznaczą środki w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013), wcześniej pojawiały się obawy, że państwa członkowskie skierują znaczącą ilość środków na znajdujący się aktualnie w kłopotach sektor mleczarski, kosztem działań służących ochronie środowiska i pomocy w dostosowywaniu unijnego sektora rolnego do przyszłych wyzwań. Jednak skoncentrowanie się na ochronie bioróżnorodności może świadczyć o coraz większym uznaniu potrzeby podjęcia dodatkowego wysiłku na rzecz realizacji celu związanego z powstrzymaniem utraty gatunków. Działania, które skorzystają prawdopodobnie na dodatkowych środkach przeznaczanych na bioróżnorodność, są objęte Osią 2 (poprawa ochrony środowiska i krajobrazu). Jednym z głównych możliwości jest wsparcie finansowe dla obszarów objętych siecią Natura 2000, pozwalające chronić tereny, charakteryzujące się dużym zróżnicowaniem biologicznym.

W ramach drugiej tury zmian zgłaszanych do programów rozwoju obszarów wiejskich w państwach członkowskich UE2, dostosowujących dokumenty ze względu na nowe działania i pulę środków do
wykorzystania, rozdysponowanych zostało 1387, 2 mln EUR. W listopadzie wobec zdecydowanie większej liczby państw i regionów podjęto decyzję o zaakceptowaniu przeznaczenia dodatkowych funduszy. Dotychczas w całej Wspólnocie w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich
rozdysponowano już 1631,7 mln EUR ( w tym 244,5 mln podczas październikowej tury). Środki te zostaną dodatkowo uzupełnione przez kwoty z budżetów narodowych.

Z przeglądu zaproponowanych działań wynika, że rozdział procentowy, jak również koncentracja
na określonych działaniach jest różna w zależności od warunków w danym kraju. Polityka rozwoju obszarów wiejskich w dużym stopniu dostosowuje się do sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich, określając tylko ramy wspólnotowe i pozwalając beneficjentem wybrać te działania, które mogą w najlepszym stopniu przysłużyć się obszarom wiejskim.

Niektóre z państw członkowskich/regionów, które przedstawiły modyfikacje w programach rozwoju obszarów wiejskich, zdecydowało się wesprzeć restrukturyzację sektora mleczarskiego, przeznaczając na ten cel gros dodatkowych funduszy (m.in. Łotwa). Inne jak np. Grecja przeznaczyły większość środków na rozwój szerokopasmowego Internetu (ponad 63% wszystkich środków) – ten priorytet został uwzględniony w 13 programach rozwoju obszarów wiejskich. Do tej pory na to działanie, pozwalające na rozszerzenie dostępu do Internetu w Unii Europejskiej, przeznaczono już ok. 150 mln EUR. W zaakceptowanych programach zdecydowaną większość przyznanych środków państwa członkowskie zamierzają skierować na ochronę różnorodności biologicznej, gospodarkę wodną, restrukturyzację sektora mleczarskiego oraz łagodzenie zmian klimatu. Jednak zaskakująco niski udział w budżecie na te działania miała restrukturyzacja
mleczarstwa w państwach członkowskich. Programy, które w szczególności uprzywilejowały
działania przeciwko spadkowi różnorodności biologicznej i utracie gatunków, zostały przygotowane przez niektóre regiony w Hiszpanii, Niemczech oraz Włoch.

Wśród konkretnych działań, które wybierały państwa członkowskie, aby odpowiedzieć na wyzwania stojące przed obszarami wiejskimi we Wspólnocie znalazły się:

- programy rolno-środowiskowe oraz modernizacja gospodarstw (zmiany klimatu),

- programy rolno-środowiskowe oraz poprawa i rozwój infrastruktury związanej z rolnictwem i
leśnictwem (zarządzanie zasobami wód),

- podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej, modernizacja gospodarstw oraz
dywersyfikacja w kierunku działalności pozarolniczej (odnawialne źródła energii)

- modernizacja gospodarstw oraz dobrostan zwierząt (restrukturyzacja sektora
mleczarskiego)

- rozwój nowych produktów w sektorze rolnym i żywnościowym (innowacje związane z nowymi wyzwaniami) - podstawowe usługi dla gospodarki i ludności na obszarach wiejskich (szerokopasmowy Internet).

Generalnie wszystkie państwa członkowskie zobowiązane były przedstawić Komisji Europejskiej do lipca br. zmiany, które zamierzają wprowadzić w programach rozwoju obszarów wiejskich na pozostałe lata okresu programowania 2007-2013. Spośród krajów, których modyfikacje w programach nie zostały jeszcze poddane pod głosowanie na Komitecie, są jeszcze m.in.:

- Węgry, które zamierzają wydatkować całą przyznaną kwotę 48,35 mln EUR na dostosowywanie sektora mleczarskiego.

- Rumunia, która 60% z sumy 101,69 mln EUR chce przeznaczyć na rozwój infrastruktury dostępu do Internetu oraz 40% na system nawadniania.

- Estonia, w której dzięki planowi odbudowy gospodarki, wygospodarowane zostaną środki w wysokości 9,08 mln EUR, z czego 60% będzie zużytkowanych na rozwój Internetu na obszarach wiejskich, a 40% na restrukturyzację sektora.

- Szwecja, w której w ramach sumy 92,7 mln EUR dostępnej w latach 2010-2013, 21,1 mln EUR zostanie zagospodarowanych na poprawę dostępu do Internetu na obszarach wiejskich, 1,6 mln EUR na restrukturyzację sektora mleczarskiego oraz 70 mln EUR na przeciwdziałanie zmianom klimatu, zarządzanie zasobami wód, ochronę bioróżnorodności, odnawialne źródła energii oraz innowacje.

- Portugalia, w której plan odbudowy gospodarki zakłada dodatkowe środki w wysokości 45,789 mln EUR, z czego 30 mln EUR zostanie przeznaczonych na inwestycje w rozwój szerokopasmowego Internetu na obszarach wiejskich, a reszta na działania służące odpowiedzi na nowe wyzwania (restrukturyzację sektora mleczarskiego, ochronę bioróżnorodności oraz łagodzenie i dostosowanie się do zmian klimatu). Fundusze uzyskane dzięki zastosowaniu wyższej modulacji spożytkowane będą na restrukturyzację sektora mleczarskiego.

Pozostałe programy z państw członkowskich zostaną przedstawione do akceptacji w ciągu najbliższych miesięcy, w tym również podczas ostatniego w br. spotkania Komitetu ds. Rozwoju Obszarów Wiejskich, zaplanowanego na 15 grudnia. Rozdział dodatkowych funduszy na polski program rozwoju obszarów wiejskich do 2013.

Na spotkaniu Komitetu Zarządzającego ds. Rozwoju Obszarów Wiejskich w dniach 23 i 24 listopada br. państwa członkowskie przedstawiły zakres zmian wprowadzanych w programach rozwoju obszarów wiejskich, wynikających z pakietu naprawy gospodarki w Unii Europejskiej oraz decyzji podjętych w ramach przeglądu Health Check.

W przypadku Polski, dodatkowy „zastrzyk” środków skierowanych na obszary wiejskie do 2013 roku, wyniesie 168,89 mln EUR. Środki finansowe zostaną rozdzielone w następujący sposób (udział %):

- restrukturyzacja sektora mleczarskiego 37% (odpowiadających sumie 62,2 mln EUR)

- rozwój infrastruktury szerokopasmowego Internetu 35% (59,1 mln EUR)

- gospodarka wodna 20% (33,7 mln EUR)

- różnorodność biologiczna 6% (10 mln EUR)

- odnawialne źródła energii 2% (3,7 mln EUR).

W ślad za tym rozdziałem środków zmienia się dystrybucja funduszy między poszczególne osie programowe. Oś 1 zostanie zasilona dodatkową sumą w wysokości ponad 96 mln EUR, natomiast w przypadku Osi 2 oraz 3 będzie to odpowiednio 10 mln EUR oraz ponad 62,8 mln EUR.

Inne zmiany w programie rozwoju obszarów wiejskich:

Polska wnioskowała również o przyjęcie zmian w programie rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 polegających na przeniesieniu dodatkowych środków finansowych na rzecz działania „renty strukturalne” (dodatkowo 362 mln EUR) oraz gospodarstwa niskotowarowe (150 mln EUR). Zaproponowano, aby wzrost w budżecie na te działania pochodził ze środków przeznaczonych na inne zaprogramowane działania (doradztwo, wzrost wartości dodanej, programy jakości żywności oraz związane z sektorem leśniczym). Powodem zmian są przewidywane niedobory w dostępnych środkach na realizację zobowiązań wynikających jeszcze z poprzedniego okresu programowania (2004-2006) w zakresie dwóch ww. działań oraz na realizację nowych zobowiązań na podstawie aktualnie obowiązującego programu rozwoju obszarów wiejskich w przypadku działania „Renty strukturalne” (wsparcie gospodarstw niskotowarowych nie zostało przewidziane jako odrębne działanie w programie na lata 2007-2013).

Zmienione programy rozwoju obszarów wiejskich we Wspólnocie muszą zostać zaakceptowane przez Komisję Europejską – w związku z tym nie mają one na razie oficjalnego charakteru.

Źródło: FAMMU/FAPA