Rosnący w 2009 r. import wieprzowiny z krajów UE o konkurencyjnych warunkach dostaw, przy barierze ze strony popytu, przyczynił się do odwrócenia wzrostowej tendencji cen w krajowym skupie trzody chlewnej. W sierpniu br. (wg GUS) jej dostawcy otrzymywali 4,92 zł/kg (bez VAT), o 3% mniej niż w poprzednim miesiącu, ale o 9% więcej niż przed rokiem. We wrześniu br. w zakładach objętych monitoringiem ZSRIR MRiRW za trzodę chlewną w skupie przeciętnie płacono 4,72 złkg, tj. o 8% mniej od rekordowego poziomu z lipca br. i już tylko o 2% więcej niż przed rokiem. W czwartym tygodniu września polska cena referencyjna (kl. E w wadze poubojowej schłodzonej) była o 20% niższa niż przed rokiem i wynosiła 146,42 E UR/100 kg. Był to poziom cen o 1,2% wyższy od średniej unijnej (144,71 EUR/100 kg), o 0,5% wyższy od niemieckiej (145,66 EUR/100 kg) i o 14% od duńskiej (128,73 EUR/100 kg).
Czynniki wpływające na poziom cen skupu:
- pogłowie trzody chlewnej i produkcja mięsa wieprzowego
Poprawa opłacalności chowu trzody chlewnej notowana od początku 2009 r. ograniczyła spadek w pogłowiu tych zwierząt. W lipcu br. (według GUS) liczyło ono 14,3 mln szt., tj. 7,4% mniej niż przed rokiem, podczas gdy w marcu spadek wynosił 15,3% (w skali roku). W połowie br. mniejsze niż przed rokiem było pogłowie prosiąt, warchlaków i tuczników (odpowiednio o 5%, 9% i 10%), zwiększyła się natomiast liczba trzody chlewnej przeznaczonej do dalszego chowu (o 0,7%). Wzrost w pogłowiu loch prośnych, aczkolwiek niewielki (o 1,5%) wskazuje na zapoczątkowanie procesu odbudowy stada. Sprzyjają temu korzystne dla producentów żywca wieprzowego relacje cen jego skupu do targowiskowych cen zbóż. W sierpniu br. wyniosły one 12 : 1 w przypadku żyta oraz 10 : 1 w przypadku jęczmienia wobec odpowiednio 6,5 : 1 oraz 5,8 : 1 rok wcześniej. Duże zasoby zbóż wskazują, że również w następnych miesiącach relacje cen będą zachęcały do rozwijania chowu trzody. Tak więc w 2010 r. wzrostowy trend w pogłowiu zostanie utrzymany. Przewiduje się, że w końcu 2009 r. pogłowie trzody chlewnej ogółem może być już większe niż w końcu 2008 r. Jednak z uwagi na długość cyklu produkcyjnego, wzrost podaży tuczników do skupu prawdopodobnie nastąpi dopiero w pierwszej połowie 2010 r. Tym samym do końca bieżącego roku można się spodziewać wciąż niskiego poziomu produkcji żywca wieprzowego z krajowego chowu. W pierwszej połowie 2009 r. (wg IERiGŻ) produkcja wieprzowiny (w wadze bitej ciepłej) wyniosła 871 tys. t i była aż o 16,5% mniejsza niż przed rokiem. Na podstawie analizy liczebności i struktury pogłowia zarejestrowanego w lipcu przewiduje się, że w drugiej połowie br. roczna dynamika spadku zmniejszy się do ok. 7% i produkcja mięsa wieprzowego wyniesie ok. 830 tys. t. W pierwszym półroczu 2010 r. produkcja wieprzowiny może być już nieco większa niż rok wcześniej i ukształtować się na poziomie blisko 900 tys. t.
- handel zagraniczny
Deficyt wieprzowiny z krajowej produkcji skłonił zakłady przetwórcze do zwiększenia jej importu. Według wstępnych danych Departamentu Służby Celnej Ministerstwa Finansów, w ciągu siedmiu pierwszych miesięcy br. do Polski sprowadzono 330 tys. t żywca, mięsa i przetworów wieprzowych w ekwiwalencie mięsa, tj. o 26% więcej niż w tym samym czasie poprzedniego roku. W strukturze asortymentowej przywozu tradycyjnie dominowało mięso surowe (88% przywozu tego asortymentu), a sprowadzano je głównie z Niemiec i Danii. Na uwagę zasługuje dwukrotnie większy niż przed rokiem przywóz żywych świń (wzrost z 417 tys. szt. w okresie styczeń - lipiec 2008 r. do 878 tys. szt. w br.), w tym prosiąt i warchlaków (wzrost odpowiednio z 306 tys. szt. do 570 tys. szt.), przede wszystkim z Holandii i Danii. Wysoki poziom importu wieprzowiny utrzyma się również w drugim półroczu br. W całym 2009 r. prawdopodobnie wyniesie on 580-600 tys. t, o 12-16% więcej niż w 2008 r. Takiemu rozwojowi sytuacji sprzyjać będą konkurencyjne ceny wieprzowiny na rynku unijnym. W pierwszym półroczu 2010 r., w związku z przewidywanym wzrostem krajowej produkcji, spodziewany jest spadek wielkości importu o ok. 8%. W 2009 r. trudności z pozyskaniem surowca w kraju i jego wysokie ceny, a także ograniczone tylko do przetworów wieprzowych subsydiowanie wywozu spowodowały zmniejszenie eksportu wieprzowiny. W br. do końca lipca w ekwiwalencie mięsa z Polski wywieziono 183 tys. t żywca, mięsa i przetworów wieprzowych, o 22,5% mniej niż przed rokiem. W strukturze asortymentowej 47% stanowiło mięso surowe, wobec 62% w roku poprzednim. W 2009 r. było ono kierowane przede wszystkim do Unii Europejskiej (w 51%) i na Ukrainę (w 30%). Żywiec wieprzowy eksportowano w głównej mierze do Rosji (w 66,5%). Od akcesji utrzymuje się wzrost eksportu przetworów wieprzowych. W br. za granicę wywieziono o 5% więcej tego asortymentu niż przed rokiem. Ocenia się, że w całym 2009 r. wywóz wyniesie 290-300 tys. t, tj. o 27-28% mniej niż w 2008 r. (ale podobnie jak w 2007 r.). W pierwszej połowie 2010 r. eksport może się jeszcze zmniejszyć o ok. 17% (w skali roku) do 130 tys. t.
- spożycie
Według danych GUS, w okresie styczeń - sierpień br. ceny detaliczne mięsa ogółem były wyższe niż przed rokiem o 9,3%, a wieprzowiny o 10%. Wysoki poziom cen przyczynił się do spadku spożycia kulinarnego mięsa wieprzowego w gospodarstwach domowych w pierwszym półroczu br., o ok. 6% w porównaniu do stanu sprzed roku na rzecz wzrostu spożycia drobiu, a także wołowiny. Szacuje się, że konsumpcja wieprzowiny w kraju w 2009 r. ukształtuje się na poziomie ok. 41 kg na mieszkańca wobec 42,5 kg w roku poprzednim. Według oceny IERiGŻ, ogółem spożycie mięsa i jego przetworów (łącznie z podrobami) w 2009 r. może wynieść ok. 75 kg na mieszkańca wobec 75,4 kg na mieszkańca w 2008 r. Ocenia się, że w 2010 r. konsumpcja wieprzowiny może nieco wzrosnąć.
- działania ARR
Podstawowym mechanizmem wsparcia przedsiębiorców na rynku wieprzowiny w br. są refundacje do wywozu przetworów. W br. do 1 października ARR wydała 10 167 pozwoleń na subsydiowany wywóz 6,1 tys. t tego asortymentu, głównie do Stanów Zjednoczonych i na Ukrainę. Jednocześnie do 30 września za pośrednictwem Agencji przedsiębiorcy otrzymali 7,4 mln zł refundacji do udokumentowanego już eksportu 6,4 tys. t przetworzonej wieprzowiny (w tym na podstawie pozwoleń z ub.r.). W 2009 r. ARR kontynuuje także wypłaty refundacji do wywozu surowej wieprzowiny (wnioski na jej eksport można było składać od 30 listopada 2007 r. do 7 sierpnia 2008 r.) W br. do końca września przedsiębiorcy uzyskali 4,2 mln zł do 4,3 tys. t tego asortymentu. Nową formą wsparcia rynku wieprzowiny jest Fundusz Promocji Mięsa Wieprzowego. Działa on na podobnych zasadach i ma podobne cele jak utworzony na rynku zbóż Funduszu Promocji Ziarna Zbóż i Przetworów Zbożowych.
Prognoza cen skupu do marca 2010 r. Ocenia się, że na skutek wzmożonego importu wieprzowiny i bariery ze strony popytu na rynku krajowym, ceny skupu żywca w Polsce do końca 2009 r. będą się utrzymywały w spadkowym trendzie. W 2010 r. będą one już znacząco niższe niż w roku bieżącym ze względu na rosnącą produkcję żywca wieprzowego w kraju. Uwzględniając sezonowe wahania podaży Zespół Ekspertów prognozuje, że przeciętne ceny skupu trzody chlewnej do marca 2010 r. mogą kształtować się następująco:
Żywiec wieprzowy zł/kg
- grudzień 2009 4,30-4,50 zł/kg - marzec 2010 3,80-4,10 zł/kg

Źródło: ARR